Please wait while JT SlideShow is loading images...
Photo Title 1Photo Title 2Photo Title 3
ΓΚΕΛΑΝΤΟ

Το "Γκελάντο" διαφέρει από το συνηθισμένο κόκκινο κρασί, διότι για να παρασκευαστεί ένα λίτρο του χρειάζονται 5 κιλά Αγιωργήτικου σταφυλιού.

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΚΕΛΗΣ

Ωτορινολαρυγγολόγος
Δαμασκηνού 46, Κόρινθος - 20100
Τηλ. 27410 26631, 6944280764

www.gelis.gr
www.pharmagel.gr
www.curcumin.gr
www.d3gkelin.gr
www.zinc.gr
www.gkelismedicallexicon.gr
www.orlpedia.gr
www.gkelanto.gr
www.allergopedia.gr
www.gkelikosagiorgitiko.gr

Email: pharmage@otenet.gr


H αντιοξειδωτική, αντικαρκινική και θεραπευτική αποτελεσματικότητα του σκόρδου ©

alt

Δρ Γκέλης Ν. Δημήτριος, Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνώνμε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην ΩΡΛ Αλλεργία, Ρινολογία, Φωνιατρική, Ακοολογία, Βαρηκοία, Διαταραχές της ισορροπίας, Ιατρική Διατροφολογία, Προληπτική Ιατρική, ΩΡΛ Ογκολογία, Περιβαλλοντική Ιατρική, Συμπληρωματική Ιατρική

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΑΤΡΕΙΟΥ: Δαμασκηνού 46, Κόρινθος 20131, Τηλ. 2741026631, 6944280764

www.gelis.gr,            www.curcumin.gr  www,gkelikosagiorgitiko.gr www.zinc.gr        www.orlpedia.gr  www.allergopedia.gr   www.allergopediaq.gr      www.d3gkelin.gr www,gelismedicallexicon.gr www.curcumin.gr

alt

Γκέλη Αικατερίνη, Ιατρός, Ακτινοδιαγνώστρια με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην Ιατρική Διατροφολογία, Ακτινοδιαγνωστική και Υπερηχογραφική Διαγνωστική, Περιβαλλοντική Ιατρική, Συμπληρωματική Ιατρική

Διεύθυνση Ιατρείου: Παπαληγούρα 16, Άσσος Κορινθίας, Τηλ. 2741087758, 6944644820 email: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

Η συμπληρωματική και η εναλλακτική ιατρική έχουν γίνει δημοφιλείς από το γενικό πληθυσμό  εξαιτίας της απουσίας παρενεργειών των προϊόντων που χρησιμοποιούν και της ευκολίας με την οποία  μπορούν να προσεγγιστούν και να εφαρμοστούν.

 

Το σκόρδο [Alium sativum (L), garlic (Αγγλ.)] ιδιαιτέρως θεωρείται μία από τις καλύτερες τροφές που χρησιμοποιείται για την πρόληψη  ασθενειών εξαιτίας των πολλαπλών ευεργετικών αποτελεσμάτων του στον ανθρώπινο οργανισμό [1].

 

Έχει αποδειχτεί ότι το σκόρδο ασκεί επωφελή αποτελέσματα κατά ενός φάσματος νόσων, όπως ο καρκίνος, ο διαβήτης, οι μικροβιακές λοιμώξεις, καθώς και οι ανοσολογικές και καρδιοκυκλοφορικές διαταραχές  [2].

 

Το σκόρδο είναι  πλούσιο σε αντιοξειδωτικά, τα οποία βοηθούν στην καταστροφή των ελεύθερων ριζών οξυγόνου που καταστρέφουν τις κυτταρικές μεμβράνες και το DNA  και μπορούν να συμβάλλουν στη διαδικασία της γήρανσης  και στην ανάπτυξη πολυάριθμων καταστάσεων , όπως η καρδιοπάθεια και ο καρκίνος.

 

Τα αντιοξειδωτικά εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες  και μπορούν να περιορίσουν  ή ακόμη να βοηθήσουν στην πρόληψη μερικών από τις βλάβες που προκαλούν με την πάροδο του χρόνου.

 

Προκλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι τα εκχυλίσματα φρέσκου σκόρδου, ξηρού σκόρδου, το σκορδέλαιο και οι ειδικές οργανοθειικές χημικές ενώσεις, που δημιουργούνται κατά την επεξεργασία του σκόρδου θα μπορούσαν να τροποποιήσουν τον καρκινογονικό μεταβολισμό και να ανακόψουν την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων [3].

 

Η ευεργετική δράση της κατανάλωσης σκόρδου στην ανθρώπινη υγεία οφείλεται στην τροποποίηση της έκκρισης κυτταροκινών, μέσω της οποίας δημιουργούνται βιοχημικοί μηχανισμοί, που τροποποιούν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος [43].

 

 

Τα δραστικά συστατικά του σκόρδου

Η αντιοξειδωτική δραστηριότητα του φρέσκου σκόρδου είναι πολύ γνωστή και κυρίως οφείλεται σε ασταθείς και ερεθιστικές οργανοθειικές χημικές ενώσεις.  Το απόσταγμα φρέσκου σκόρδου που αποκτήθηκε μέσα σε μια παρατεταμένη χρονική περίοδο (μέχρι 20 μήνες) παράγει ένα άοσμο παλιό εκχύλισμα σκόρδου που περιέχει υδατοδιαλυτές οργανοφωσφορικές χημικές ενώσεις που προλαβαίνουν την οξειδωτική βλάβη καθαρίζοντας τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου [4].

 

Αξιοσημείωτες αποδείξεις των προσφάτων ετών δείχνουν ότι το σκόρδο έχει αντι-πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα κατά ποικίλων τύπων καρκίνου.

 

Η  αλισίνη παραμένει η κύρια βιοενεργή χημική ένωση του λιωμένου σκόρδου. Η αλλισίνη του λιωμένου σκόρδου επιδεικνύει μεγάλη δυνατότητα, ως ένας νέος χημειοπροστατευτικός παράγοντας, στην πρόληψη του καρκίνου του ήπατος και του πεπτικού συστήματος γενικότερα.[5].

 

Η αλισίνη [allicin] είναι φωτοευαίσθητη και εύκολα μεταβολίζεται προς ποικίλες ελαιοδιαλυτές θειούχες χημικές ενώσεις, όπως το διαλλυλ- δισουλφίδιο, διαλλυλ- τρισουλφίδιο και το διαλλύλ- σουλφίδιο και η αζοένη [6]. Οι ελαιοδιαλυτές θειούχες χημικές ενώσεις του σκόρδου  είναι αποτελεσματικότερες κατά του καρκίνου.

 

Οι αντικαρκινικές ιδιότητες του σκόρδου

Το διαλλυλ- δισουλφίδιο [DADS] είναι η κύρια οργανοθειική χημική ένωση του σκόρδου, η οποία μπορεί να ελαττώσει καρκίνους που οφείλονται σε καρκινογόνες ουσίες, όπως αποδείχτηκε σε πειραματόζωα και ανακόπτει τον πολλαπλασιασμό ποικίλων τύπων καρκινικών κυττάρων με τους ακόλουθους μηχανισμούς:

1. Ενεργοποίηση των μεταβολικών ενζύμων που αποτοξινώνουν τα καρκινογόνα.

2. Kαταστολή του σχηματισμού των προσαγωγών DNA [DNA adducts].

3. Αντιοξειδωτικά αποτελέσματα.

4. Ρύθμιση της ανακοπής του κυτταρικού κύκλου.

5. Πρόκληση απόπτωσης και διαφοροποίησης.

6. Τροποποίηση της ιστόνης.

7. Ανακοπή της αγγειογένεσης και της διήθησης  [7].

Πως διατηρεί το μαγειρεμένο σκόρδο τις αντικαρκινικές του ιδιότητες

Το μυστικό της διατήρησης των αντικαρκινικών ιδιοτήτων του σκόρδου είναι το να το τρώει κανείς ωμό μαζί με άλλα τρόφιμα (σαλάτες, σούπες κρέατα, κλπ) ή αν πρόκειται να το χρησιμοποιήσει στο μαγείρεμα, να συνθλίβει πρώτα το σκόρδο, να το αφίνει στον ατμοσφαιρικό αέρα επί 10 λεπτά και μετά να το τοποθετεί στο μαγειρικό σκεύος μαζί με τα υπόλοιπα τρόφιμα που πρόκειται να μαγειρευτούν.

Η διαδικασία του μασήματος του ωμού σκόρδου ή η σύνθλιψή και παραμονή του στον ατμοσφαιρικό αέρα επιτρέπει να γίνουν τέτοιες χημικές αντιδράσεις, που οδηγούν τελικά στην παραγωγή της ευεργετικής για την υγεία ουσίας, της αλλισίνης.

Συγκεκριμένα, μέσα στο κυτταρόπλασμα των κυττάρων του σκόρδου αιωρείται μια χημική ένωση που λέγεται αλλιίνη. Στα κυτταρικά κενοτόπια του σκόρδου υπάρχει αποθηκευμένο το ένζυμο αλλινάση. Όταν μασηθεί ή συνθλιβεί το σκόρδο η απελευθερούμενη αλλινάση υδρολύει την αλλιίνη και παράγεται αλλυλσουλφενικό οξύ. Σ’ ένα δεύτερο στάδιο  συμπυκνώνεται αυτό το οξύ και τελικά παράγεται η αλλισίνη.

Η αλλισίνη ευθύνεται για όλα τα οφέλη, που προκαλεί το σκόρδο στην ανθρώπινη υγεία.

Με το μαγείρεμα καταστρέφεται η αλλινάση, έστω και αν συνθλιβεί το σκόρδο και αμέσως τοποθετηθεί στο μαγειρικό σκεύος για να βράσει ή να ψηθεί το φαγητό και έτσι παράγονται ασήμαντες ποσότητες της χρήσιμης αλλισίνης.

Η αλλισίνη είναι σχετικά θερμοανθεκτική, γιαυτό πριν από το μαγείρεμα συντρίψτε μερικές σκελίδες σκόρδο, αφήστε τις για δέκα λεπτά να εκτεθούν στον ατμοσφαιρικό αέρα , μέχρις ότου δημιουργηθεί η αλλισίνη.  Έτσι εξασφαλίζεται η διατήρηση των ευεργετημάτων του μαγειρεμένου σκόρδου στην υγεία.

 

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

Song K1, Milner JA. The influence of heating on the anticancer properties of garlic. J Nutr. 2001 Mar;131(3s):1054S-7S.

Lanzotti V1. The analysis of onion and garlic. J Chromatogr A. 2006 Apr 21;1112(1-2):3-22. Epub 2006 Jan 18.

 

 

Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι στα αντικαρκινικά αποτελέσματα  ορισμένων χημικών ενώσεων του σκόρδου μπορεί να περιληφθεί , τουλάχιστον  εν μέρει, μια τροποποίηση της ακετυλίωσης της ιστόνης, μιας διαδικασίας που συμμετέχει στη ρύθμισητης γονιδιακής έκφρασης, που προκύπτει από την αναστολή της δράσης της διακετυλάσης της ιστόνης [8].

 

Η ικανότητα των οργανικών ενώσεων του θείου να εμποδίζουν τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και τη ζωτικότητα των καρκινικών κυττάρων  συνδέεται στενά με το μήκος της αλύσου του θείου. Οι τρέχουσες πληροφορίες υποστηρίζουν ένα μηχανισμό της μιτωτικής ανακοπής των καρκινικών κυττάρων λόγω τροποποίησης του μικροσωληναριακού δικτύου, πιθανόν ως επακόλουθο των ατόμων θείου υψηλής αντιδραστικότητας εναντίον των ομάδων θειόλης των διαφόρων κυτταρικών μακρομορίων που ελέγχουν κρίσιμες ρυθμιστικές λειτουργίες [9].

 

Το σκόρδο κατά του καρκίνου του προστάτη

Από εννέα επιδημιολογικές έρευνες και αφορούσαν 132,192 άτομα βρέθηκε ότι η κατανάλωση σκόρδου σχετιζόπταν με ελάττωση του κινδύνου εκδήλωσης καρκίνου του προστάτη [42].

Μια πολύ ισχυρή χημική ένωση του σκόρδου είναι και η S-αλλυκυστείνη [S-allylcysteine (SAC)]. Ο  . Liu ZLi M, και οι συνεργάτες   [2012] αξιολόγησαν τα αντικαρκινικά αποτελέσματα  της SAC επί των μη εξαρτημένων από ανδρογόνα καρκινικών κυττάρων του προστάτη [PC-3) cells] και έριξαν φως στους πιθανούς μηχανισμούς δράσης της, εκκολάπτοντας αυτά τα κύτταρα με τρεις διαφορετικές συγκεντρώσεις της  SAC.

 

Η κυτταρική ανάπτυξη καθορίστηκε  με τον καταμετρητή κυττάρων  Kit-8 και τη δοκιμασία 5-αιθυνύλ-2'-δεοξυουριδίνης. Ο κυτταρικός κύκλος και η απόπτωση καθορίστηκαν με τη δοκιμασία κυτταρομετρικής ροής  [flow cytometric assay].

 

Η έκφραση των μορίων που σχετίζονταν με  απόπτωση  ανιχνεύτηκε με την ανάλυση του πρωτεϊνικού  ανοσοαποτυπώματος [Western blot analysis]. Βρήκαν οι ανωτέρω ερευνητές ότι η SAC κατέστειλε τον πολλαπλασιασμό  των καρκινικών κυττάρων PC-3 cells και οδήγησε σε ανακοπή του κυτταρικού κύκλου των φάσεων  G0/G1, καθώς επίσης και την πρόκληση απόπτωσης,  που συνοδευόταν  από ελάττωση της έκφρασης των πρωτεϊνών Bcl-2 που ευθύνονται για τη διαπερατότητα των μιτοχονδρίων  και την αύξηση της έκφρασης των προαποπτωτικών πρωτεϊνών  Bax και της κασπάσης 8 [κυστεινική πρωτεάση που παίζει ρόλο στην απόπτωση των καρκινικών κυττάρων (τον προγραμματισμένο θάνατό τους)].

Αυτή η μελέτη επέδειξε τη χημειοπροστατευτική δραστηριότητα της  SAC in vitro, και ότι η  SAC μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη θεραπεία του καρκίνου του προστάτη [10].

 

Το συστατικό του σκόρδου διαλλυλτρισουλφίδιο  (DATS) ανακόπτει την ανάπτυξη καλλιεργημένων και ξενομοσχευμένων  καρκινικών κυττάρων του ανθρώπινου προστάτη σε συνδυασμό με την πρόκληση απόπτωσης. Η απόπτωση που προκαλείται στα καρκινικά κύτταρα του προστάτη γίνεται με τη μεσολάβηση, εν μέρει, της καταστολής της έκφρασης της πρωτεΐνης  XIAP [x-linked inhibitor of apoptosis protein]. Η XIAP εκπροσωπεί έναν βιώσιμο βιοσηματοδότη  της αντίδρασης του διαλλυλτρισουλφίδιου (DATS) για τις μελλοντικές κλινικές έρευνες [11].

 

Ο αναμεταδότης σήματος και ενεργοποιητής της μεταγραφής 3 [Signal transducer and activator of transcription 3 (STAT3)] είναι ένας παράγοντας ογκογονικής μεταγραφής που συμμετέχει στην προστατική καρκινογένεση.

 

Έχει επιδειχτεί ότι το διαλλυλτρισουλφίδιο (DATS) αναστέλλει τη φωσφορυλίωση του STAT3 σε καλλιέργειες καρκινικών κυττάρων του προστάτη και in vivo. Όμως η ενεργοποίηση αυτού του ογκογενετικού παράγοντα μεταγραφής είναι πολύ επουσιώδης για τις κυτταρικές αντιδράσεις προς το DATS. Η ικανότητα του DATS να ξεπερνάει την ενεργοποίηση του  STAT3 αποτελεί θεραπευτικό πλεονέκτημα γιαυτόν τον χημειοπροστατευτικό παράγονταt [12].

 

Το σκόρδο και τα εκχυλίσματα του σκόρδου προκαλούν αναστολή του κυτταρικού πολλαπλασιασμού, του κυτταρικού κύκλου και της απόπτωσης των καρκινικών κυτταρων ανθρώπινου καρκίνου του μαστού, του προστάτη, του ήπατος και του παχέος εντέρου, όπως αυτό αποδείχτηκε σε in vitro μελέτη [45].

 

Το σκόρδο κατά του καρκίνου του ενδομητρίου

Από Ιταλικές έρευνες βρέθηκε ότι το σκόρδο ασκεί μέτριο προστατευτικό αποτέλεσμα στην προστασία από τον καρκίνο του ενδομητρίου [13].

 

Το σκόρδο κατά του καρκίνου του πνεύμονος

Ο καρκίνος του πνεύμονος είναι η κύρια αιτία της θνησιμότητας που σχετίζεται με τον καρκίνο, σε ολόκληρο τον κόσμο.. Τα πρόσφατα χρόνια το πνευμονικό αδενοκαρκίνωμα  έχει ξεπεράσει σε  συχνότητα το επιθηλιακού τύπου καρκίνωμα σε πολλές χώρες. Από πειραματικές έρευνες που έχουν γίνει in vitro και in vivo έχουν αποδειχτεί τα καρκινοπροστατευτικά αποτελέσματα του σκόρδου [16] Η χορήγηση διαλλυλτρισουλφιδίου προλαβαίνει την εξέλιξη του διηθητικού καρκίνου και τις μεταστάσεις στους πνεύμονες σε πειραματόζωα ποντίκια TRAMP [14].

 

Επιδημιολογικές έρευνες έχουν δείξει μια αντίστροφη σχέση  μεταξύ της κατανάλωσης σκόρδου και της συχνότητας θανάτου από πολλούς καρκίνους [15].

 

Έχει παρατηρηθεί σε ανθρώπινους πληθυσμούς ότι, η προστατευτική σχέση μεταξύ της βρώσης ωμού σκόρδου και του καρκίνου του πνεύμονα  έχει δοσοεξαρτώμενο χαρακτήρα.H κατανάλωση σκόρδου 2 ή περισσότερες φορές την εβδομάδα έχει αντίστροφη σχέση με τον καρκίνο του πνεύμονος. Τούτο σημαίνει  ότι το σκόρδο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως χημειοπροστατευτικός παράγοντας κατά του καρκίνου του πνεύμονος [16].

 

Υπάρχουν πειραματικές αποδείξεις για τις αντικαρκινικές ιδιότητες του σκόρδου κατά διαφόρων καρκίνων. Παρά τούτο μέχρι σήμερα δεν υπήρχαν αξιόπιστες επιδημιολογικές μελέτες που να επιβεβαίωναν αυτή τη δράση. Σε πρόσφατη ανακοίνωση από την Κίνα περιγράφεται ότι η κατανάλωση του ωμού σκόρδου σχετίζεται με ελάττωση του κινδύνου πρόκλησης καρκίνου του πνεύμονος σε Κινεζικούς πληθυσμούς [44].

 

Το σκόρδο κατά του καρκίνου του δέρματος

Το διαλλυλτρισουλφίδιο  (DATS) είναι ισχυρότερο από το μόνο- και το δισουλφίδιο κατά του καρκίνου του δέρματος. Το DATS αναστέλλει την κυτταρική ανάπτυξη  των κυττάρων του ανθρωπίνου μελανώματος Α375 και των κυττάρων του βασικοκυτταρικού καρκινώματος, αυξάνοντας τα επίπεδα των ενδοκυττάριων αντιδραστικών ριζών οξυγόνου  (ROS) και τη βλάβη του DNA Το DATS,επίσης,  προκαλεί ανακοπή της G2/M (φάση της κυτταρικής διαίρεσης), αυξάνει το στρες του ενδοπλασμικού δικτύου και την απόπτωση που γίνεται με τη μεσολάβηση μιτοχονδρίων, περιλαμβανομένης της οδού που εξαρτάται και δεν εξαρτάται από την κασπάση [17].

 

Το σκόρδο και οι αιματολογικές κακοήθειες

Η χρήση σκόρδου και σκόνης σπόρων σταφυλιού μπορεί να σχετίζεται με τον περιορισμό αιματολογικών κακοηθειών [18]. Το σκορδέλαιο  μπορεί να φανεί επωφελής, όπως τούτο έχει αποδειχτεί σε πειραματόζωα  [36].

 

Το σκόρδο και ο καρκίνος της γαστρεντερικής οδού

Τα χημειοπροστατευτικά αποτελέσματα των λαχανικών της οικογένειας των  Αμαραλυλιδών του γένους Allium  (σκόρδο) [κρεμμύδια, σκόρδο, πράσο, κλπ] έχουν μελετηθεί εκτεταμένα στους καρκίνους της γαστρεντερικής οδού.

 

Έχει ανακοινωθεί ότι το υδατικό διάλυμα  εκχυλίσματος σκόρδου  S-αλλυλοκυστείνης  (SAC) ανακόπτει την επιθηλιακή-μεσεγχυματική μετάβαση (EMT) των καρκινικών κυττάρων CAL-27 του καρκίνου του στόματος των ανθρώπων,  in vitro. Επίσης έχει επιδειχτεί ότι η κατανάλωση  SAC, που εξαρτάται από τη δόση της, θα μπορούσε να προλάβει την ανάπτυξη και εξέλιξη ενός στοματικού καρκίνου και μέσω  της ανακοπής της  ΕΜΤ σε μοντέλα ξενομοσχεύματος ποντικών [37].

 

Η οργανοθειική χημική ένωση αζοένη (ajoene) , που προέρχεται από την επαναδιάταξη της αλλισίνης του λιωμένου ωμού σκόρδου μπορεί να να ανακόψει τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων, περιλαμβανομένης και της ανακοπής και απόπτωσης του κυτταρικού κύκλου των καρκινικών κυττάρων  G(2)/M [38].

 

Σε μια μετα-ανάλυση του Zhou Y, και συνεργατών [2011] βρέθηκε ότι κατανάλωση υψηλών ποσοτήτων  λαχανικών του γένους Allium  περιόρισε τον κίνδυνο γαστρικού καρκίνου. Επειδή όμως συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες και κακή ταξινόμηση της έκθεσης  χρειάζονται περαιτέρω έρευνες για να εδραιωθεί αυτή η συσχέτιση [19].

 

Η αλισίνη προκαλεί πειραματικά αποπτωτικό θάνατο των καρκινικών κυττάρων του εντέρου με τη μεσολάβηση του μεταγραφικού παράγοντα E2L2  ή  Nrf2, που κωδικοποιείται μέσω του γονιδίου NFE2L2  [41].

 

Το σκόρδο και ο καρκίνος του ήπατος

Η αλλισίνη προκαλεί αυτοφαγικό κυτταρικό θάνατο στα ανθρώπινα καρκινικά ηπατικά κύτταρα  Hep G2 cells. Τα αποτελέσματα έρευνας έχουν δείξει ότι  η αλλισίνη προκαλεί αυτοφαγία  μέσω της καρκινοκατασταλτικής πρωτείνης  p53 και ανακόπτει τη βιοσιμότητα  κυτταρικών γραμμών  του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Η αλλισίνη του σκόρδου δείχνει ότι έχει μεγάλες δυνατότητες ως .ενας νέος χημειοπροστατευτικός παράγοντας πρόληψης του καρκίνου του ήπατος [39]. Πειραματικιά έχει επιδειχτεί το αντιμεταστατικό και αντιπολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα της S-αλλυλοκυστείνης  (SAC) κατά των ηπατικών καρκινικών κυττάρων, πράγμα που δηλώνει ότι θα μπορούσε η  SAC να χρησιμοποιηθεί κατά του καρκίνου του ήπατος [40].

 

Το σκόρδο και ο καρκίνος του μαστού

Το σκόρδο και τα παράγωγά του περιορίζουν την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού σε πειραματόζωα και σε καλλιέργειες καρκινικών κυττάρων του μαστού.

Τα ελαιοδιαλυτά συστατικά του σκόρδου, όπως το διοαλλύλσουλφίδιο  (DADS) είναι αποτελεσματικότερα από τα υδατοδιαλυτά στην καταστολή του καρκίνου του μαστού.

 

Μεταξύ των μηχανισμών της δράσης των ελαιοδιαλυτών συστατικών του σκόρδου περιλαμβάνεται η ενεργοποίηση μεταβολικών ενζύμων που αποτοξινώνουν τον οργανισμό από καρκινογόνα, η καταστολή του σχηματισμού προσαγωγού DNA [DNA adduct formation], η ανακοπή της παραγωγής αντιδραστικών ριζών οξυγόνου, η ρύθμιση της ανακοπής του κυτταρικού κύκλου και η πρόκληση απόπτωσης.

 

Το εμπλουτισμένο με σελήνιο σκόρδο ή οι χημικές ενώσεις οργανοσεληνίου παρέχουν ισχυρότερη προστασία κατά της καρκινογένεσης του μαστού στα ποντίκια και μεγαλύτερη ανακοπή της ανάπτυξης καρκινικών κυττάρων του μαστού σε κυτταρικές καλλιέργειες, παρά το φυσικό σκόρδο και τα αντίστοιχα οργανοθειικά ανάλογά του.. Το DADS δρα συνεργικά με το εικοσαπεντανοικό οξύ, που είναι κατασταλτικό του καρκίνου του μαστού και ανταγωνίζεται την καρκινοενισχυτική δράση για τον καρκίνο του μαστού του λινολεϊκού οξέος.

 

Επιπλέον, το εκχύλισμα σκόρδου περιορίζει τις παρενέργειες που προκαλούνται από τα αντικαρκινικά φάρμακα. Έτσι λοιπόν το σκόρδο και οι χημικές ουσίες που προέρχονται από το σκόρδο είναι υποσχόμενοι υποψήφιοι για τον έλεγχο του καρκίνου του μαστού [20].

 

Αντιμεταστατική δράση του σκόρδου

Έχει βρεθεί ότι η αλλισίνη αναστέλλει την λεμφαγγειογένεση, η οποία μια κρίσιμη κυτταρική διαδικασία που συμμετέχει στις καρκινικές μεταστάσεις. Η δράση αυτή της αλλισίνης αποδείχτηκε in vitro και in vivo και αποτελεί έναν νέο μηχανισμό προαγωγής της ανθρώπινης υγείας με την κατανάλωση του σκόρδου [46].

 

Το σκόρδο και η νόσος του Alzheimer

Το παλιό εκχύλισμα σκόρδου [Aged Garlic Extract' (AGE)] και ένα από τα ενεργά συστατικά του η S-αλλυλ-L-κυστεΐνη [S-allyl-L-cysteine (SAC)] περιορίζουν διάφορες παθολογικές διεργασίες που σχετίζονται με τη συναπτική εκφύλιση και τις νευροφλεγμονώδεις οδούς  που σχετίζονται με τη νόσο του Alzheimer.

 

Βάσει των θετικών προκαταρκτικών αποτελεσμάτων για τη θετική επίδραση του σκόρδου στην πρόληψη της νόσου του Alzheimer χρειάζονται περαιτέρω έρευνες για την ανάπτυξη όλων των δυνατοτήτων του AGE και/ή της  SAC σε μια αποτελεσματική προληπτική στρατηγική κατά της νόσου του Alzheimer  [21].

 

To σκόρδο και το καρδιοκυκλοφορικό σύστημα

Η περισσότερη έρευνα που αφορά στο σκόρδο έχει δείξει ότι το σκόρδο και τα ενεργά χημικά συστατικά του δρουν αποτελεσματικά, περιορίζοντας τον καρδιοαγγειακό  και μεταβολικό κίνδυνο αποκαθιστώντας στο φυσιολογικό τις ανώμαλες τιμές των λιπιδίων του πλάσματος, τις οξειδωμένες χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες, την ανώμαλη συσσώρευση αιμοπεταλίων, την υψηλή αρτηριακή πίεση και την καρδιακή βλάβη.  Μερικά από τα επωφελή αποτελέσματα του διατροφικού σκόρδου κατά των καρδιαγγειακών διαταραχών επιτυγχάνονται μέσω της δημιουργίας υδροθείου, νιτρικού οξειδίου (ΝΟ)  στα καρδιομυοκύτταρα και τα ενδοθηλιακά κύτταρα [22].

 

Το σκόρδο έχει τη δυνατότητα να προστατεύσει την καρδιά από το έμφραγμα του μυοκαρδίου, την καρδιοτοξικότητα από δοξορουμπισίνη, την υπερτροφία του μυοκαρδίου και τη βλάβη της καρδιάς από ισχαιμία-επαναιμάτωση. Διάφορες ερευνητικές ομάδες αναφέρουν το σκόρδο προκαλεί στην καρδιά την παραγωγή ενδογενών αντιοξειδωτικών  και την υπεροξείδωση λιπιδίων.

 

Άλλοι μηχανισμοί που ευθύνονται για το καρδιοπροστατευτικό αποτέλεσμα του σκόρδου είναι η ρύθμιση διαύλων ιόντων, η τροποποίηση της οδού σηματοδότησης Akt , η αναστολή της δεακετυλάσης της ιστόνης και η αναστολή του κυτοχρώματος Ρ450.

Παρά την ανεύρεση διαφόρων καρδιοπροστατευτικών μηχανισμών του σκόρδου υπάρχει ανάγκη περαιτέρω έρευνας, προκειμένου να εντοπιστούν οι ειδικοί μοριακοί μηχανισμοί της καρδιοπροστασίας στις διάφορες νόσους της καρδιάς [22].

 

Στις ποικίλες κλινικές μελέτες και μετα-αναλύσεις που έχουν γίνει μέχρι σήμερα  έχει επιδειχτεί η θετική επίδραση του σκόρδου στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου και ιδιαίτερα στην αποκατάσταση των επιπέδων των λιπιδίων του αίματος. Παρά τούτο έχουν αναφερθεί και μερικές αμφιλεγόμενες απόψεις. Παρομοίως τα αποτελέσματα του σκόρδου στη υπέρταση και τη συσσώρευση αιμοπεταλίων είναι ήπια, ενώ οι πληροφορίες γιαυτά  είναι περιορισμένες.

 

Σε πολυάριθμες κλινικές έρευνες που έχουν γίνει για την αντιυπερτασική δράση του σκόρδου, τα αποτελέσματά τους έχουν οδηγήσει σε αμφιλεγόμενα συμπεράσματα. Τούτο μερικώς μπορεί να αποδοθεί στη διαφορετική περιεκτικότητα θείου των διαφόρων σκευασμάτων σκόρδου, που έχουν χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς από διάφορους ερευνητές. Είναι πιθανόν τα δισκία σκόνης σκόρδου παρατεταμένης δράσης να προκαλέσουν ισχυρότερα βιολογικά αποτελέσματα [31].

 

Έχει αποδειχτεί σε Ιαπωνική πληθυσμιακή ομάδα ότι η δίαιτα που περιλαμβάνει καθημερινώς σκόρδο ασκεί υποτασικά αποτελέσματα  σε ενήλικους με ήπια υπόταση, χωρίς να επηρεάζει τα προϋπερτασικά άτομα [25] .

 

Η σκόνη σκόρδου μακράς διαρκείας κατεβάζει τη συστολική και τη διαστολική πίεση σε άτομα με ήπια και μέτρια υπέρταση,  σε σύγκριση με άτομα που πήραν συνηθισμένα σκευάσματα σκόρδου, όπως απέδειξαν Ρώσοι ερευνητές [31].

 

Το σκόρδο και ο διαβήτης Τύπου 2

Σε έρευνα που έγινε για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του σκόρδου επί των αντυπεργλυκαιμικών, λιποπτωτικών,  αντιφλεγμονωδών αποτελεσμάτων και τη βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου επί παχυσάρκων ασθενών με ανεξέλεγκτο διαβήτη  τύπου 2 βρέθηκε ότι  υπάρχει μια άμεση σχέση μεταξύ των υψηλών επιπέδων της  C-αντιδρώσας πρωτεΐνης  και των επιπέδων δεαμινάσης της αδενοσίνης.

 

Βρέθηκε ότι  το σκόρδο έχει αντιυπεργλυκαιμικές και λιποπτωτικές ιδιότητες. Η επιπρόσθετη ελάττωση των επιπέδων της C-αντιδραστικής πρωτεϊνης και δεαμινάσης της αδενοσίνης στον ορό από τη λήψη του σκόρδου μπορεί να γίνει ένας πολύτιμος παράγοντας δημιουργίας καλού γλυκαιμικού ελέγχου και της πρόληψης μακροπρόθεσμων επιπλοκών [28].

 

Το αντιδιαβητικό αποτέλεσμα του σκόρδου είναι καλά τεκμηριωμένη και περιγράφεται ακόμη και στην ιατρική βιβλιογραφία της αρχαιότητας. Το σκόρδο με τα συστατικά του έχουν ευρύτατα μελετηθεί για τα αντιδιαβητικά του αποτελέσματα, τόσο πειραματικά όσο και σε πειραματόζωα. Υπάρχουν επίσης εκτεταμένες έρευνες σε ανθρώπους για τα υπογλυκαιμικά αποτελέσματα του σκόρδου. Το σκόρδο και τα εκχυλίσματα του σκόρδου έχουν αποδειχτεί αποτελεσματικά στον περιορισμό της αντίστασης στην ινσουλίνη  [29].

 

Οστεοαρθρίτιδα και το σκόρδο.

Η Οστεοαρθρίτιδα είναι μια διαταραχή του αρθρικού θυλάκου μια διάρθρωσης, που χαρακτηρίζεται από πόνο, δυσκαμψία,  και περιορισμό της λειτουργίας της διάρθρωσης. Συχνά ταξινομείται ως εκφυλιστική νόσος διότι η πάσχουσα διάρθρωση επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου.

 

Oι έρευνες έχουν δείξει ότι η πλούσια δίαιτα σε λαχανικά και φρούτα φαίνεται να δρα προστατευτικά κατά της ακτινογραφικά διαγνωσμένης οστεοαρθρίτιδας. Επιπλέον το διαλλυλσουλφίδιο του σκόρδου και των λοιπών συγγενικών φυτών του σκόρδου (κρεμμύδια, κλπ) καταστέλλει την έκφραση τις πρωτεάσης διάσπασης της μήτρας στα κύτταρα που μοιάζουν με χονδροκύτταρα, παρέχοντας έτσι ένα πιθανό μηχανισμό δράσης [33].

 

Το σκόρδο και η ουρική αρθρίτιδα

Το διαλλυλσουλφίδιο του σκόρδου (DAS) προλαβαίνει την  IL-1beta  και τους κρυστάλλους ουρικού μονονατρίου που προκαλούνται από την απορρύθμιση της COX-2 στα κύτταρα του αρθρικού θυλάκου και τα χονδροκύτταρα και βελτιώνει την θυλακίτιδα που προκαλείται από τους κρυστάλλους, πιθανόν  μέσω ενός μηχανισμού που περιλαμβάνει τον  NF-kappaB. Οι αντιφλεγμονώδεις δράσεις του  DAS μπορεί να είναι σημαντικές για τη θεραπεία της φλεγμονής των αρθρώσεων [34].

 

Το άρθρο αναθεωρήθηκε και ξαναγράφτηκε στις 12 Μαρτίου 2016 

References

1. Qidwai WAshfaq T. Role of garlic usage in cardiovascular disease prevention: an evidence-based approach. Evid Based Complement Alternat Med. 2013;2013:125649. doi: 10.1155/2013/125649. Epub 2013 Apr 17.

2. Khatua TNAdela RBanerjee SK. Garlic and cardioprotection: insights into the molecular mechanisms. Can J Physiol Pharmacol. 2013 Jun;91(6):448-58. doi: 10.1139/cjpp-2012-0315. Epub 2013 Mar 6.

3. Druesne-Pecollo NLatino-Martel P. Modulation of histone acetylation by garlic sulfur compounds. Anticancer Agents Med Chem. 2011 Mar;11(3):254-9.

4. Capasso A. Antioxidant action and therapeutic efficacy of Allium sativum L. Molecules. 2013 Jan 4;18(1):690-700. doi: 10.3390/molecules18010690.

5. Chu YLHo CTChung JGRajasekaran RSheen LY. Allicin Induces p53-Mediated Autophagy in Hep G2 Human Liver Cancer Cells. J Agric Food Chem. 2012 Aug 15. [Epub ahead of print]

6. Kaschula CHHunter RHassan HTStellenboom NCotton JZhai XQParker MI. Anti-proliferation activity of synthetic ajoene analogues on cancer cell-lines. Anticancer Agents Med Chem. 2011 Mar;11(3):260-6.

7. Yi LSu Q. Molecular mechanisms for the anti-cancer effects of diallyl disulfide. Food Chem Toxicol. 2013 Jul;57:362-70. doi: 10.1016/j.fct.2013.04.001. Epub 2013 Apr 9.

8. Druesne-Pecollo NLatino-Martel P. Modulation of histone acetylation by garlic sulfur compounds. Anticancer Agents Med Chem. 2011 Mar;11(3):254-9.

9. Cerella CDicato MJacob CDiederich M. Chemical properties and mechanisms determining the anti-cancer action of garlic-derived organic sulfur compounds. Anticancer Agents Med Chem. 2011 Mar;11(3):267-71.

10. Liu ZLi MChen KYang JChen RWang TLiu JYang WYe Z. S-allylcysteine induces cell cycle arrest and apoptosis in androgen-independent human prostate cancer cells. Mol Med Rep. 2012 Feb;5(2):439-43. doi: 10.3892/mmr.2011.658. Epub 2011 Nov 2.

11. Kim SHBommareddy ASingh SV. Garlic constituent diallyl trisulfide suppresses x-linked inhibitor of apoptosis protein in prostate cancer cells in culture and in vivo. Cancer Prev Res (Phila). 2011 Jun;4(6):897-906. doi: 10.1158/1940-6207.CAPR-10-0323. Epub 2011 Mar 16.

12. Chandra-Kuntal KSingh SV. Diallyl trisulfide inhibits activation of signal transducer and activator of transcription 3 in prostate cancer cells in culture and in vivo. Cancer Prev Res (Phila). 2010 Nov;3(11):1473-83. doi: 10.1158/1940-6207.CAPR-10-0123. Epub 2010 Oct 19.

13. Galeone CPelucchi CDal Maso LNegri EMontella MZucchetto ATalamini RLa Vecchia C. Allium vegetables intake and endometrial cancer risk. Public Health Nutr. 2009 Sep;12(9):1576-9. 

14. Singh SVPowolny AAStan SDXiao DArlotti JAWarin RHahm ERMarynowski SWBommareddy APotter DMDhir R. Garlic constituent diallyl trisulfide prevents development of poorly differentiated prostate cancer and pulmonary metastasis multiplicity in TRAMP mice. Cancer Res. 2008 Nov 15;68(22):9503-11. doi: 10.1158/0008-5472.CAN-08-1677.

15. Li WTian HLi LLi SYue WChen ZQi LHu WZhu YHao BGao CSi LGao F. Diallyl trisulfide induces apoptosis and inhibits proliferation of A549 cells in vitro and in vivo. . Acta Biochim Biophys Sin (Shanghai). 2012 Jul;44(7):577-83. doi: 10.1093/abbs/gms033. Epub 2012 May 17.

 

16. Jin ZYWu MHan RQZhang XFWang XSLiu AMZhou JYLu QYZhang ZFZhao JK. Raw garlic consumption as a protective factor for lung cancer, a population-based case-control study in a chinese population. Cancer Prev Res (Phila). 2013 Jul;6(7):711-8. doi: 10.1158/1940-6207.CAPR-13-0015. Epub 2013 May 8.

17. Wang HCPao JLin SYSheen LY. Molecular mechanisms of garlic-derived allyl sulfides in the inhibition of skin cancer progression. Ann N Y Acad Sci. 2012 Oct;1271:44-52. doi: 10.1111/j.1749-6632.2012.06743.x.

18. Walter RBBrasky TMMilano FWhite E. Vitamin, mineral, and specialty supplements and risk of hematologic malignancies in the prospective VITamins And Lifestyle (VITAL) study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2011 Oct;20(10):2298-308. doi: 10.1158/1055-9965.EPI-11-0494. Epub 2011 Jul 29.

19. Zhou YZhuang WHu WLiu GJWu TXWu XT. Consumption of large amounts of Allium vegetables reduces risk for gastric cancer in a meta-analysis. Gastroenterology. 2011 Jul;141(1):80-9. doi: 10.1053/j.gastro.2011.03.057. Epub 2011 Apr 5.

20. Tsubura ALai YCKuwata MUehara NYoshizawa K. Anticancer effects of garlic and garlic-derived compounds for breast cancer control. Anticancer Agents Med Chem. 2011 Mar;11(3):249-53.

21. Ray BChauhan NBLahiri DK. The "aged garlic extract:" (AGE) and one of its active ingredients S-allyl-L-cysteine (SAC) as potential preventive and therapeutic agents for Alzheimer's disease (AD). Curr Med Chem. 2011;18(22):3306-13..

22. Khatua TNAdela RBanerjee SK. Garlic and cardioprotection: insights into the molecular mechanismsCan J Physiol Pharmacol. 2013 Jun;91(6):448-58. doi: 10.1139/cjpp-2012-0315. Epub 2013 Mar 6.

23. Qidwai WAshfaq T. Role of garlic usage in cardiovascular disease prevention: an evidence-based approach. Evid Based Complement Alternat Med. 2013;2013:125649. doi: 10.1155/2013/125649. Epub 2013 Apr 17.

24. Elkayam APeleg EGrossman EShabtay ZSharabi Y. Effects of allicin on cardiovascular risk factors in spontaneously hypertensive rats. . Isr Med Assoc J. 2013 Mar;15(3):170-3.

25. Nakasone YNakamura YYamamoto TYamaguchi H. Effect of a traditional Japanese garlic preparation on blood pressure in prehypertensive and mildly hypertensive adults. Exp Ther Med. 2013 Feb;5(2):399-405. Epub 2012 Nov 20.

26. Ried KFrank ORStocks NP. Aged garlic extract reduces blood pressure in hypertensives: a dose-response trial. Eur J Clin Nutr. 2013 Jan;67(1):64-70. doi: 10.1038/ejcn.2012.178. Epub 2012 Nov 21.

27. Ried KToben CFakler P. Effect of garlic on serum lipids: an updated meta-analysis. Nutr Rev. 2013 May;71(5):282-99. doi: 10.1111/nure.12012. Epub 2013 Mar 7.

28. Kumar RChhatwal SArora SSharma SSingh JSingh NBhandari VKhurana A. Recent Pat Food Nutr Agric. 2013 Aug 1;5(2):105-27. Antihyperglycemic, antihyperlipidemic, anti-inflammatory and adenosine deaminase- lowering effects of garlic in patients with type 2 diabetes mellitus with obesity. Diabetes Metab Syndr Obes. 2013;6:49-56. doi: 10.2147/DMSO.S38888. Epub 2013 Jan 19.

29. Padiya RBanerjee SK. Garlic as an Anti-diabetic Agent: Recent Progress and Patent Reviews. Recent Pat Food Nutr Agric. 2013 Aug 1;5(2):105-27.

30. Andrianova IVFomchenkov IVOrekhov AN. Hypotensive effect of long-acting garlic tablets allicor (a double-blind placebo-controlled trial). Ter Arkh. 2002;74(3):76-8.

31. Sobenin IAAndrianova IVFomchenkov IVGorchakova TVOrekhov AN. Time-released garlic powder tablets lower systolic and diastolic blood pressure in men with mild and moderate arterial hypertension. Hypertens Res. 2009 Jun;32(6):433-7. doi: 10.1038/hr.2009.36. Epub 2009 Apr 24.

32. Swift A. Osteoarthritis 1: Physiology, risk factors and causes of pain. Nurs Times. 2012 Feb 14-20;108(7):12-5.

33. Williams FMSkinner JSpector TDCassidy AClark IMDavidson RMMacGregor AJ. Dietary garlic and hip osteoarthritis: evidence of a protective effect and putative mechanism of action. BMC Musculoskelet Disord. 2010 Dec 8;11:280. doi: 10.1186/1471-2474-11-280.

34. Lee HSLee CHTsai HCSalter DM. Inhibition of cyclooxygenase 2 expression by diallyl sulfide on joint inflammation induced by urate crystal and IL-1beta. Osteoarthritis Cartilage. 2009 Jan;17(1):91-9. doi: 10.1016/j.joca.2008.05.010. Epub 2008 Jun 24.

35. Fleischauer ATArab L. Garlic and cancer: a critical review of the epidemiologic literature. J Nutr. 2001 Mar;131(3s):1032S-40S.

36. Zeng TLi YZhang CLYu LHZhu ZPZhao XLXie KQ. Garlic oil suppressed the hematological disorders induced by chemotherapy and radiotherapy in tumor-bearing mice. J Food Sci. 2013 Jun;78(6):H936-42. doi: 10.1111/1750-3841.12137.

37. Pai MHKuo YHChiang EPTang FY. S-Allylcysteine inhibits tumour progression and the epithelial-mesenchymal transition in a mouse xenograft model of oral cancer. Br J Nutr. 2012 Jul 14;108(1):28-38. doi: 10.1017/S0007114511005307. Epub 2011 Oct 20.

38. Kaschula CHHunter RStellenboom NCaira MRWinks SOgunleye TRichards PCotton JZilbeyaz KWang YSiyo VNgarande EParker MI. Structure-activity studies on the anti-proliferation activity of ajoene analogues in WHCO1 oesophageal cancercells. Eur J Med Chem. 2012 Apr;50:236-54. doi: 10.1016/j.ejmech.2012.01.058. Epub 2012 Feb 11.

39. Chu YLHo CTChung JGRajasekaran RSheen LY. Allicin Induces p53-Mediated Autophagy in Hep G2 Human Liver Cancer Cells. J Agric Food Chem. 2012 Aug 15. [Epub ahead of print]

40. Ng KTGuo DYCheng QGeng WLing CCLi CXLiu XBMa YYLo CMPoon RTFan STMan K. A garlic derivative, S-allylcysteine (SAC), suppresses proliferation and metastasis of hepatocellular carcinoma. PLoS One. 2012;7(2):e31655. doi: 10.1371/journal.pone.0031655. Epub 2012 Feb 28.

41. Bat-Chen WGolan TPeri ILudmer ZSchwartz B. Allicin purified from fresh garlic cloves induces apoptosis in colon cancer cells via Nrf2. Nutr Cancer. 2010;62(7):947-57. doi: 10.1080/01635581.2010.509837.

42. Zhou XF1, Ding ZS, Liu NB. Allium vegetables and risk of prostate cancer: evidence from 132,192 subjects. Asian Pac J Cancer Prev. 2013;14(7):4131-4.

43.Arreola R1, Quintero-Fabián S2, López-Roa RI3, Flores-Gutiérrez EO4, Reyes-Grajeda JP5, Carrera-Quintanar L6, Ortuño-Sahagún D6. Immunomodulation and anti-inflammatory effects of garlic compounds. J Immunol Res. 2015;2015:401630. doi: 10.1155/2015/401630. Epub 2015 Apr 19.

44.Myneni AA1, Chang SC2, Niu R3, Liu L4, Swanson MK1, Li J5, Su J5, Giovino GA6, Yu S5, Zhang ZF2, Mu L7. Raw garlic consumption and lung cancer in a Chinese population. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2016 Jan 25. pii: cebp.0760.2015. [Epub ahead of print]

45. Bagul M1, Kakumanu S1, Wilson TA1,2. Crude Garlic Extract Inhibits Cell Proliferation and Induces Cell Cycle Arrest and Apoptosis of Cancer Cells In Vitro. J Med Food. 2015 Jul;18(7):731-7. doi: 10.1089/jmf.2014.0064. Epub 2015 Jan 21.

46.Wang W1, Du Z1, Nimiya Y2, Sukamtoh E1, Kim D3, Zhang G4. Allicin inhibits lymphangiogenesis through suppressing activation of vascular endothelial growth factor (VEGF) receptor. J Nutr Biochem. 2016 Mar;29:83-9. doi: 10.1016/j.jnutbio.2015.11.004. Epub 2015 Nov 24.

 

Το παρόν άρθρο αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του ιατρού, Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη. Δεν επιτρέπεται η αντιγραφή του ή μεταφορά του σε οποιαδήποτε ιστοσελίδα ή άλλο μέσο, βάσει του νόμου. Oποιοσδήποτε επιθυμεί να το αντιγράψει και να το αναρτήσει στην Ιστοσελίδα του, όλο ή μέρος του άρθρου, πρέπει να λάβει άδεια από τον Δρ Δημήτριο Ν. Γκέλη, σύμφωνα με τη νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας και τους κανονισμούς του διαδικτύου της Google.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Last Updated (Sunday, 10 July 2016 06:54)

 
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterToday24
mod_vvisit_counterYesterday487
mod_vvisit_counterThis week24
mod_vvisit_counterLast week10509
mod_vvisit_counterThis month35781
mod_vvisit_counterLast month64728
mod_vvisit_counterAll days745331
Visitors Counter